Daniela Schwabe
Ruimtelijk Geheugen
Ruimtes lijken vaak stil en neutraal, maar dragen voortdurend sporen van wat er eerder plaatsvond. Gebouwen veranderen van functie, interieurs worden aangepast, gebruikers verdwijnen, terwijl bepaalde vormen van aanwezigheid hardnekkig lijken achter te blijven. Herinneringen hechten zich niet alleen aan gebeurtenissen of beelden, maar ook aan plekken. Architectuur kan daardoor functioneren als drager van tijd: een opeenstapeling van gebruik, geschiedenis, persoonlijke ervaringen en collectieve betekenissen.
Dit onderzoek vertrekt vanuit de vraag of ruimtes geheugen kunnen hebben, en hoe dat zichtbaar wordt. Aan de hand van literatuur, kunstenaarspraktijken, gesprekken en een langdurig opgebouwd archief van ateliers onderzoekt het de relatie tussen ruimte, tijd, herinnering en transformatie. Daarbij verschuift de aandacht geleidelijk van ruimte als fysieke omgeving naar ruimte als een gelaagde constructie waarin verschillende tijden en betekenissen tegelijkertijd aanwezig kunnen zijn...
Dit onderzoek vertrekt vanuit de vraag of ruimtes geheugen kunnen hebben, en hoe dat zichtbaar wordt. Aan de hand van literatuur, kunstenaarspraktijken, gesprekken en een langdurig opgebouwd archief van ateliers onderzoekt het de relatie tussen ruimte, tijd, herinnering en transformatie. Daarbij verschuift de aandacht geleidelijk van ruimte als fysieke omgeving naar ruimte als een gelaagde constructie waarin verschillende tijden en betekenissen tegelijkertijd aanwezig kunnen zijn...
PLEASE JUST COME ON HOME, 2023, olieverf op paneel 10 x 10 cm
I WANNA CLOSE MY EYES AND PRETEND ITS NICE AND QUIET, 2023, olieverf op paneel 10 x 10 cm
Vijftien jaar lang heb ik gewerkt in meer dan twintig verschillende ateliers. Deze nomadische werkwijze,
gedreven door gentrificatie en de zoektocht naar betaalbare werkruimte, bracht me op plekken die
meer waren dan werkruimtes. Via antikraak organisaties werkte ik onder andere in het voormalige NSBhoofdkantoor in Utrecht, het voormalige Paleis van Justitie in Amsterdam en in een atelier in de oude
Stasi-gevangenis in Berlijn. Deze ruimtes waren beladen met geschiedenis. Hoe kan een ruimte
geheugen hebben? Hoe kan het soms tegenstrijdige identiteiten dragen? Deze vragen vormden het
vertrekpunt voor dit onderzoek.
Al die jaren heb ik foto's gemaakt van lege ateliers. Voor, tijdens en na mijn verblijf. Aanvankelijk was
het onduidelijk waarom deze plekken mij zo fascineerden, maar langzaam werden de verzamelde foto’s
een archief. Ruimtes die verdwenen, gesloopt werden, nieuwe functies kregen. De voormalige gaybar de
Blue Boy bestaat niet meer. Het is een Indiaas restaurant geworden. De voormalige drukkerij de Ridder
in Amsterdam heeft nu een woonfunctie. Het NSB hoofdkantoor is een kinderdagverblijf geworden. Dit
archief van ateliers vormde het uitgangspunt voor dit onderzoek: hebben ruimtes geheugen? En zo ja
hoe ziet dat eruit? Wat documenteer ik eigenlijk als ik steeds mijn lege atelier fotografeer op al die
verschillende plekken?
Lees het verslag:
gedreven door gentrificatie en de zoektocht naar betaalbare werkruimte, bracht me op plekken die
meer waren dan werkruimtes. Via antikraak organisaties werkte ik onder andere in het voormalige NSBhoofdkantoor in Utrecht, het voormalige Paleis van Justitie in Amsterdam en in een atelier in de oude
Stasi-gevangenis in Berlijn. Deze ruimtes waren beladen met geschiedenis. Hoe kan een ruimte
geheugen hebben? Hoe kan het soms tegenstrijdige identiteiten dragen? Deze vragen vormden het
vertrekpunt voor dit onderzoek.
Al die jaren heb ik foto's gemaakt van lege ateliers. Voor, tijdens en na mijn verblijf. Aanvankelijk was
het onduidelijk waarom deze plekken mij zo fascineerden, maar langzaam werden de verzamelde foto’s
een archief. Ruimtes die verdwenen, gesloopt werden, nieuwe functies kregen. De voormalige gaybar de
Blue Boy bestaat niet meer. Het is een Indiaas restaurant geworden. De voormalige drukkerij de Ridder
in Amsterdam heeft nu een woonfunctie. Het NSB hoofdkantoor is een kinderdagverblijf geworden. Dit
archief van ateliers vormde het uitgangspunt voor dit onderzoek: hebben ruimtes geheugen? En zo ja
hoe ziet dat eruit? Wat documenteer ik eigenlijk als ik steeds mijn lege atelier fotografeer op al die
verschillende plekken?
Lees het verslag:
Lees het interview van Daniela Schwabe met Marjan Teeuwen en haar visie op ruimte.